Brak rysunku technicznego nie przekreśla wykonania części. W praktyce wiele elementów do starszych maszyn odtwarza się na podstawie zużytego wzoru, fragmentu podzespołu, prostego szkicu lub pomiarów wykonanych bezpośrednio w urządzeniu.
Nie jest to jednak zwykłe skopiowanie starego detalu. Przed rozpoczęciem obróbki trzeba ustalić jego pierwotne wymiary, pasowania, materiał oraz funkcję poszczególnych powierzchni.
Co może zastąpić rysunek techniczny?
Najlepszym punktem wyjścia jest kompletny wzór, nawet jeśli nosi ślady pracy. Można z niego odczytać długości, średnice, rozstaw otworów, rodzaj gwintu, kształt rowków i kolejność powierzchni.
Gdy detal jest pęknięty lub niekompletny, potrzebne są również zdjęcia miejsca montażu i elementów współpracujących. Przydatne bywają łożyska, uszczelnienia, tuleje, nakrętki oraz druga strona połączenia. Na ich podstawie można określić wymiary, których nie da się już wiarygodnie zmierzyć na uszkodzonej części.
Jak wykonać prawidłowe pomiary wzoru?
Pomiar należy rozpocząć od ustalenia baz, czyli powierzchni, względem których określa się pozostałe wymiary. Bez tego łatwo otrzymać poprawne pojedyncze wartości, ale błędne położenie otworów, rowków lub stopni wału.
Do podstawowych pomiarów wystarcza suwmiarka, mikrometr, średnicówka i sprawdzian do gwintów. Przy bardziej złożonych detalach potrzebne są pomiary współosiowości, bicia, kątów oraz wzajemnego położenia powierzchni. Wyniki należy zapisać w formie szkicu lub uproszczonego rysunku przed przygotowaniem programu CNC.
Jak uwzględnić zużycie części?
Zużyty wzór nie pokazuje wymiarów nominalnych. Czop pod łożysko może mieć mniejszą średnicę, otwór może być wybity, a rowek wpustowy szerszy niż w nowej części. Skopiowanie takich wartości spowoduje luz lub niewłaściwe pasowanie po montażu.
Wymiar pierwotny ustala się na podstawie części współpracującej, normy albo śladów zachowanych na mniej obciążonej powierzchni. Trzeba też sprawdzić przyczynę awarii. Jeżeli stary detal pękł przez zły materiał, zbyt mały promień przejścia lub przeciążenie, samo odtworzenie geometrii nie rozwiąże problemu.
Jak dobrać materiał bez danych producenta?
Wygląd powierzchni nie pozwala pewnie rozpoznać gatunku stali. Bez dokumentacji nie należy zakładać, że każda ciemna część jest wykonana z C45, a każda nierdzewna z gatunku 304. Znaczenie mają wytrzymałość, twardość, odporność na ścieranie, korozję i temperaturę.
Materiał dobiera się do funkcji detalu i warunków pracy. Dla wału przenoszącego moment obrotowy ważna będzie wytrzymałość i możliwość obróbki cieplnej. Dla tulei ślizgowej istotne będą właściwości tribologiczne. Przy części mającej kontakt z wodą lub chemikaliami trzeba określić wymaganą odporność korozyjną.